Pomniki przyrody Krasu Morawskiego: 20 drzew i 2 aleje, dla których warto zboczyć z trasy

OPUBLIKOWANO: 20. 9. 2026 Czas czytania: 7 min

W Krasie Morawskim ochroną objęto 20 pomnikowych drzew i 2 pomnikowe aleje. Najgrubszy jest buk w Babickim Lesie o obwodzie 513 cm, z którego dziś został już tylko kikut. Najwyższy jest modrzew trójpienny koło Habrůvki: 43 metry. Najpiękniejszą historię ma Novodvorská alej — 70 lip, które w 2011 roku wygrały pierwszą edycję plebiscytu Alej roku. Większość drzew leży poza szlakami turystycznymi i to właśnie jest powód, by zajrzeć w miejsca, do których normalnie by się nie dotarło.

SZYBKIE ODNOŚNIKI 🌳 Rekordziści · 🛣 Dwie aleje · 📋 Pełna lista · 🚶 Dokąd warto się wybrać · ❓ Najczęstsze pytania

Rekordziści

Buk w Babickém lese — 513 cm w obwodzie

Najpotężniejsze pomnikowe drzewo w całym krasie. Uznany za pomnik przyrody 20 października 1995 roku, miał wówczas obwód 513 cm i 25 metrów wysokości. Podczas ostatniej oceny zarząd CHKO (Správa CHKO, czyli administracja obszaru chronionego) stwierdził jednak, że to martwe torso.

To nie znaczy, że nie warto tam iść. Martwy buk takich rozmiarów jest sam w sobie biotopem — na starym drewnie żyją chrząszcze, grzyby i mchy, których gdzie indziej nie znajdziecie. Správa CHKO zresztą część lasów w pierwszej strefie pozostawia w reżimie ochrony biernej właśnie po to, by martwe drewno mogło tam zostać.

Modrzew trójpienny koło Habrůvki — 43 metry

Najwyższe drzewo na liście. Obwód 458 cm, wysokość 43 metry, a przede wszystkim: pień na wysokości około 2,5 metra rozdziela się na trzy. Stąd nazwa. Pomnikiem przyrody został już 14 października 1982 roku, a rośnie w zwartym drzewostanie leśnym.

Habrůvecký smrk — 42 metry

Tuż obok, o metr niższy. Obwód 312 cm, wysokość 42 metry, uznany za pomnik tego samego dnia w 1982 roku. Dolne gałęzie ma przeschnięte, bo zacienia go otaczający las, ale poza tym to żywotne, dorodne drzewo.

Habrůvka ma więc na swoim terenie dwa z najwyższych drzew całego obszaru chronionego krajobrazu. To wieś, która powstała na krasowym płaskowyżu z powodu rudy żelaza, a nie rolnictwa — podobnie jak Rudice i Babice.

Lípa u Hřebenáče — 483 cm

Najgrubsze żywe pomnikowe drzewo krasu. Obwód 483 cm, wysokość 22 metry, uznana za pomnik 18 lutego 1997 roku, w 2013 roku poddana zabiegom pielęgnacyjnym. Rośnie przy Hřebenáči w Sloupie, czyli przy skalnej wieży, która jest zarazem dozwolonym terenem wspinaczkowym. Połączenie wizyty przy lipie ze spacerem do Jaskiń Sloupsko-šošůvských (Sloupsko-šošůvské jeskyně) to kwestia kilku minut.

Smrk u jeskyně Výpustek — uznany za pomnik w 1975 roku

Najstarszy wpis na liście. Obwód 406 cm, wysokość 35 metrów, uznany za pomnik w 1975 roku przez ówczesny ONV Brno-venkov. Rośnie przy wejściu do jaskini Výpustek (Výpustek), więc jest to jedyne pomnikowe drzewo krasu, obok którego przechodzi rocznie prawie dwadzieścia tysięcy ludzi — i prawie nikt o nim nie wie.

Dwie aleje

Novodvorská alej — zwyciężczyni plebiscytu Alej roku 2011

Siedemdziesiąt lip drobnolistnych, do tego jedna lipa szerokolistna i jeden klon polny. Obwody od 150 do 450 cm, wysokość od 25 do 30 metrów. Uznana za pomnik 28 września 1994 roku.

Dwa powody, dla których to najciekawsza pozycja na całej liście:

Po pierwsze, w 2011 roku wygrała pierwszą edycję plebiscytu Alej roku. Nie decyzją urzędu, lecz w głosowaniu publicznym.

Po drugie, uratowali ją wolontariusze. Rewitalizacja przebiegała w latach 2008–2012 we współpracy Správy CHKO z wolontariuszami-aktywistami i była finansowana częściowo z Programu ochrony krajobrazu (Program péče o krajinu), a częściowo z programu fundacyjnego O2 Think Big. Jest to zarazem jedyne drzewo lub aleja na terenie CHKO, którą Lesy ČR prowadzą jako Významný strom Lesů ČR (Wybitne Drzewo Lasów ČR).

Najtrudniejszy w pielęgnacji jest odcinek w osadzie Nové Dvory, gdzie drzewa stoją w bliskim sąsiedztwie zabudowań, a wymogi bezpieczeństwa są najwyższe.

Jedovnická alej — 166 drzew wzdłuż szosy

Oficjalnie szpaler Lažánky–Jedovnice. Uznana za pomnik 14 października 1982 roku i jest to olbrzym: 72 jesiony wyniosłe, 52 lipy drobnolistne (najpotężniejsze mają obwód do 480 cm i wysokość 28 metrów), 16 lip szerokolistnych, 14 klonów zwyczajnych i 12 klonów jaworów. Do CHKO wchodzi tylko jej część.

Ma jednak problem, który z samochodu doskonale widać: stoi wzdłuż drogi dla pojazdów silnikowych o dużym natężeniu ruchu. W przeszłości drzewom odcinano gałęzie szkieletowe od strony jezdni, często w sposób nieprofesjonalny. Skutek jest podwójny — zwiększone ryzyko infekcji grzybowych w ranach i niebezpiecznie wysoko przesunięty środek ciężkości drzew. W 2015 roku Správa a údržba silnic Jihomoravského kraje (Zarząd i Utrzymanie Dróg Kraju Południowomorawskiego) zrealizowała więc projekt rewitalizacji: drzewa w stanie awaryjnym ścięto, resztę poddał zabiegom arborysta, a aleję dosadzono.

O miejscowości na końcu alei piszę w artykule o Jedovnicach.

Pełna lista pomnikowych drzew

Cztery z nich trafiły na listę stosunkowo niedawno, w 2011 roku, i wszystkie leżą na terenie katastralnym miejscowości Suchdol v Moravském krasu i Vavřinec v Moravském krasu.

Oprócz drzew objętych ochroną Správa CHKO prowadzi ewidencję innych okazów o wyjątkowych rozmiarach, kształtach lub wieku. Większość z nich rośnie bezpośrednio we wsiach.

Dokąd warto się wybrać

Hruška u Zouharova závrtu to moja osobista rekomendacja. Stara grusza o obwodzie 280 cm rosnąca przy lejku krasowym to dokładnie ten obraz, dla którego warto jeździć na krasowe płaskowyże zamiast w żleby — drzewo owocowe, które ktoś zostawił, a obok niego dziura, przez którą woda znika pod ziemią.

Salmovy lípy przypominają ród, który ukształtował Kras Morawski. Salmowie byli właścicielami włości blanieńskich, a ich nazwisko nosi także Salmova stezka między Macochą a Jaskiniami Punkevními (Punkevní jeskyně).

Vavřinecká lípa rośnie niedaleko Vavřince, czyli wsi, na której terenie znajduje się wejście do Jaskiń Punkevních i wieża widokowa Podvrší u Veselice.

Vilémovské lípy — siedem lip szerokolistnych we Vilémovicích, we wsi, na której terenie leży sama Przepaść Macocha (propast Macocha).

Najczęstsze pytania

Co oznacza, że drzewo jest pomnikowe? Jest uznane za pomnik na mocy ustawy o ochronie przyrody i krajobrazu. Zabronione jest jego uszkadzanie, niszczenie i zakłócanie jego naturalnego rozwoju, w tym także systemu korzeniowego. Każde takie drzewo musi być w terenie oznaczone godłem państwowym, a tutaj oznaczenie uzupełnia jeszcze tablica informacyjna.

Kto się nimi opiekuje? Pielęgnację zapewnia AOPK ČR, ewentualnie więksi właściciele, w przypadku Jedovnické aleje była to Správa a údržba silnic JMK. Rocznie idzie na to około 70 tysięcy koron (ok. 2 800 €) — na 20 drzew i 2 aleje. — orientacyjny przelicznik, kurs się zmienia

Jak je znaleźć? Większość ma współrzędne w Ústředním seznamu ochrany přírody (Centralnej Liście Ochrony Przyrody), który jest publicznie dostępny. Aleje i drzewa we wsiach znajdziecie łatwo, te w drzewostanach leśnych (Modřín troják, Habrůvecký smrk, Buk v Babickém lese) są trudniejsze do odszukania i warto mieć w telefonie mapę.

Dlaczego niektóre zostawia się bez zabiegów pielęgnacyjnych? Ponieważ stoją w zwartym lesie, gdzie nikomu nie zagrażają. Správa CHKO woli tam negocjować z właścicielami przerzedzenie otaczającego drzewostanu, aby sąsiednie drzewa nie zacieniały pomnika, nie przesychała mu korona i by mógł się lepiej prezentować.

Źródło: AOPK ČR, Rozbory předmětu ochrany CHKO Moravský kras (sierpień 2017), rozdział 3.5 i tabela nr 3. Rozmiary i ocena stanu odpowiadają roku 2017.

Zauważyliście błąd lub nieaktualną informację? Napiszcie do nas.