Karel Absolon: człowiek, który otworzył Jaskinię Punkevní (150 lat od urodzin)

OPUBLIKOWANO: 15. 10. 2026 Czas czytania: 7 min

Karel Vítězslav Absolon urodził się 16 czerwca 1877 roku w Boskovicach, a w 2027 roku minie 150 lat od jego narodzin. Był wnukiem Jindřicha Wankla i zaczynał jako zoolog, który w Jaskiniach Słupskich (Sloupské jeskyně) zbierał jaskiniowe owady. Dla Krasu Morawskiego zrobił więcej niż ktokolwiek inny: jako pierwszy zaczął używać nazwy Kras Morawski, jego wyprawy w 1909 roku odkryły suchą część Jaskini Punkevní oraz dalszy ciąg Jaskini Katarzyny, a od 1933 roku to dzięki niemu można pływać łódkami po podziemnej rzece Punkwie. Kierował też badaniami w Dolních Věstonicach, gdzie w 1925 roku odnaleziono Wenus z Dolních Věstonic. Był świetnym organizatorem i propagatorem, ale także upartym człowiekiem, nietolerancyjnym wobec krytyki, a jego metody dziś wydają się surowe. Zmarł w Brnie 6 października 1960 roku. Jego pracownię można zobaczyć w pawilonie Anthropos w Brnie.

SZYBKIE ODNOŚNIKI 👦 Wnuk Wankla · 🕳️ Macocha i Punkwa · 🗿 Wenus z Dolních Věstonic · ⚖️ Jaki był · 📉 Koniec kariery · 🧭 Śladami Absolona · ❓ Najczęstsze pytania

Kto płynie łódką przez Jaskinię Punkevní (Punkevní jeskyně), płynie trasą, którą wykuć kazał jeden człowiek. Absolon nie był ani pierwszym, który zjechał do Macochy, ani ostatnim, który coś w krasie odkrył. Był jednak pierwszym, któremu udało się zdobyć pieniądze, robotników, dziennikarzy i polityków i zrobić z jaskiń temat, o którym pisano w Londynie. Oto jego historia, w której jest miejsce zarówno na zasługi, jak i na ciemniejsze strony.

Wnuk Wankla, który zaczynał od chrząszczy

Absolon przyszedł na świat w Boskovicach w rodzinie Vilibalda Absolona i Karoliny, córki Jindřicha Wankla, lekarza z Blanska i twórcy morawskiej archeologii. Jako chłopiec jeździł z dziadkiem na badania. Po śmierci ojca w 1882 roku rodzina przeniosła się do Ołomuńca.

Skończył gimnazjum w Brnie i zoologię w Pradze. Do jaskiń nie przywiodła go archeologia, lecz zwierzęta. Już pod koniec XIX wieku wspinał się po Jaskiniach Słupskich i zbierał w nich jaskiniowe owady, odkrywając przy okazji nowe przestrzenie. Jego pierwsze prace z lat 1899 i 1900 dotyczą fauny jaskiniowej oraz dolnego piętra Jaskiń Słupskich. Do dziś jego imię nosi drobny robak Bythonomus absoloni, który nie występuje nigdzie indziej na świecie i został opisany z dna Macochy, zob. Zwierzęta Krasu Morawskiego.

W 1907 roku habilitował się jako docent geografii fizycznej, a rok później został kustoszem zbiorów zoologicznych Morawskiego Muzeum Krajowego w Brnie.

Macocha i podziemna Punkwa

Na początku XX wieku zaczął nazywać tę krainę Krasem Morawskim. Wcześniej mówiono o niej Szwajcaria Morawska. Słowo „kras” pożyczył od serbskiego geografa Jovana Cvijicia.

Od 1899 roku najbardziej interesowało go jedno pytanie: którędy płynie Punkwa między dnem Macochy a miejscem, gdzie wypływa na powierzchnię. W latach 1901, 1903, 1905 i 1907 prowadził do Macochy kilkudniowe wyprawy. W 1909 roku jego zespół podczas badania suchej części dzisiejszych Jaskini Punkevní dokonał pierwszych odkryć i niemal od razu zaczęto je udostępniać zwiedzającym. W tym samym roku jego wyprawa odkryła także dalszy ciąg Jaskini Katarzyny, tak zwaną Nową Jaskinię Katarzyny.

Od wiosny 1914 roku zwiedzający mogli przejść Jaskinię Punkevní pieszo aż na dno Macochy. Absolonowi to jednak nie wystarczało, chciał trasy wodnej. W 1929 roku sztuczną sztolnią udało się odprowadzić część wody z Punkwy, a po kolejnych odstrzałach 1 lipca 1933 roku uruchomiono rejs łódkami. Więcej o jaskiniach znajdziecie w artykułach Jaskinia Punkevní i Przepaść Macocha.

Na północ od Macochy szukał dalszego ciągu podziemnej rzeki, ale bez powodzenia. Do dzisiejszej Starej Jaskini Amatorskiej (Stará Amatérská jeskyně) speleolodzy dotarli dopiero 36 lat później. Całą drogę do połączenia Macochy z Punkwą opisuje artykuł Ukryte historie Krasu Morawskiego.

Pekárna, Věstonice i światowa sława

Paleolitem Absolon zajął się dopiero w 1918 roku, gdy w muzeum porządkował zakupione zbiory Martina Kříža i Karla Jaroslava Mašky. Potem zwrócono jego uwagę na stanowisko w Dolních Věstonicach i zrozumiał, że może tam dokonać odkrycia o światowym znaczeniu. Zdobywał dotacje, sponsorów i dziennikarzy, a o badaniach pisał w czasopiśmie The Illustrated London News.

13 lipca 1925 roku w Dolních Věstonicach znaleziono Wenus z Dolních Věstonic, ceramiczną figurkę kobiety sprzed około 25–29 tysięcy lat. Należy do najstarszych ceramicznych figurek na świecie. Absolon nie był przy odkryciu, akurat przebywał we Francji. Figurkę znaleźli robotnik Josef Seidl i kierownik techniczny badań Emanuel Dania. Za odkrywcę uchodzi jednak do dziś Absolon, bo to on kierował badaniami.

W tym samym czasie, w latach 1925–1930, kazał badać jaskinię Pekárna w dolinie Říčki, zob. Dolina Říčki i jaskinia Pekárna. Osobiście uczestniczył w badaniach rzadko. W Pekárnie kopał głównie nauczyciel Rudolf Czižek, w Věstonicach Dania. Z okazji pięćdziesiątych urodzin, w 1927 roku, został profesorem Uniwersytetu Karola.

Jaki był

Absolon był niestrudzonym pracusiem z talentem do organizacji i promocji. Potrafił porwać zarówno opinię publiczną, jak i sponsorów. Archeologii jednak nigdy nie studiował, a swoje teorie forsował z niezachwianą pewnością siebie i nietolerancją. Niektóre z nich okazały się później błędne, a czescy archeolodzy po cichu się z nimi pożegnali.

Kontrowersyjny był już za życia. W 1912 roku ukazała się broszura o wymownym tytule Moravský kras, aneb Dr. Karel Absolon v pravém světle (Kras Morawski, czyli dr Karel Absolon w prawdziwym świetle), wydana przez Towarzystwo Ochrony Piękna Jaskiń w Krasie Morawskim. A Muzeum Regionu Blansko (Muzeum Blanenska) w swojej ekspozycji otwarcie pisze, że słynny profesor nie zawsze był pierwszy, a jego metody były surowe. Odstrzały, którymi udostępniano Punkwę, dziś ledwo by przeszły na obszarze chronionego krajobrazu.

Koniec kariery

Jego największym marzeniem był instytut naukowy Anthropos poświęcony badaniom nad prehistorycznym człowiekiem. Za jego życia nie powstał. W listopadzie 1938 roku został przeniesiony na emeryturę, a w czasach protektoratu nowe niemieckie kierownictwo muzeum przestało go słuchać. Pod koniec wojny na zamku w Mikulovie spłonęła część zbiorów Morawskiego Muzeum Krajowego. Wenus z Dolních Věstonic muzealnicy zdążyli wcześniej odwieźć z powrotem do Brna.

Po wojnie nie wrócił już do swoich projektów. W 1948 roku komitet akcji wykreślił go z Królewskiego Czeskiego Towarzystwa Naukowego. W swoim mieszkaniu w Brnie nadal jednak przyjmował młodych speleologów i archeologów, wśród nich późniejszych znanych uczonych Jana Jelínka i Karla Valocha. Zmarł 6 października 1960 roku w Brnie i został pochowany na Cmentarzu Centralnym. Pawilon Anthropos dokończono dwa lata po jego śmierci.

Śladami Absolona

• Jaskinia Punkevní: rejs po Punkwie, który przeforsował, i widok z dna Macochy.
• Jaskinia Katarzyny: Nową Jaskinię Katarzyny odkryła jego wyprawa w 1909 roku.
• Jaskinie Słupsko-Szoszuwskie: tu zaczynał jako młody zoolog.
• Jaskinia Pekárna: ogólnodostępna, badania prowadził w latach 1925–1930.
• Muzeum Regionu Blansko: ekspozycja o badaczach krasu od Wankla po Absolona.
• Pawilon Anthropos w Brnie: pomnik Karela Absolona z częściową rekonstrukcją jego pracowni. Należy do Morawskiego Muzeum Krajowego.
• Boskovice: jego rodzinne miasto.

Najczęstsze pytania

Kiedy urodził się Karel Absolon? 16 czerwca 1877 roku w Boskovicach. W 2027 roku minie 150 lat od jego narodzin. Zmarł 6 października 1960 roku w Brnie.

Czy Absolon odkrył Jaskinię Punkevní? Jego wyprawa w 1909 roku dokonała pierwszych odkryć w suchej części jaskiń, a następnie przeforsował ich udostępnienie. Rejs po Punkwie odbywa się od 1 lipca 1933 roku.

Czy Absolon znalazł Wenus z Dolních Věstonic? Kierował badaniami w Dolních Věstonicach, ale przy odkryciu 13 lipca 1925 roku nie był obecny. Figurkę znaleźli Josef Seidl i Emanuel Dania.

Kto nadał nazwę Kras Morawski? Absolon, na początku XX wieku. Wcześniej mówiono o tej krainie Szwajcaria Morawska.

Gdzie można zobaczyć pracownię Absolona? W Miejscu Pamięci Karela Absolona w pawilonie Anthropos Morawskiego Muzeum Krajowego w Brnie.

Informacje zweryfikowano na dzień 15. 10. 2026. Źródła: Skořepa, H., Tůma, A.: CHKO Moravský kras šedesátiletá, Živa 6/2016; KAM po Česku 6/2022, s. 8; Wikipedie: Karel Absolon (z literaturą: M. Oliva, Dolní Věstonice I, MZM 2014; M. Oliva, Profesor Absolon a Němci, Dějiny a současnost 1/2015); Wikipedie: Věstonická venuše; Moravské zemské muzeum: Památník Karla Absolona; Muzeum Blanenska: Obrazy z Moravského Švýcarska.

Zauważyliście błąd lub nieaktualną informację? Napiszcie do nas.