Człowiek, który uratował morawskie jaskinie przed prywatyzacją

Geolog Ladislav Slezák objął kierownictwo nad eksploatacją jaskiń Krasu Morawskiego latem 1968 roku — kilka tygodni po sowieckiej okupacji, której powitania odmówił, i bez wstąpienia do KPCz. Mimo to przez lata skutecznie budował organizację, założył straż ochronną krasu oraz profesjonalną grupę badawczą. W 1973 roku zorganizował sekcję nurkową międzynarodowego kongresu speleologicznego w Ołomuńcu, który niespodziewanie stał się operacją przykrywkową dla emigracji nurków do Kanady. StB (czechosłowacka bezpieka) wprowadziła z tego powodu dwóch agentów bezpośrednio wśród jego pracowników, a na początku 1974 roku odwołała go ze stanowiska. Po aksamitnej rewolucji został w pełni zrehabilitowany, wrócił na czoło nowo powstałego Zarządu Czeskich i Morawskich Jaskiń — i doprowadził do tego, że jaskiń nie dało się sprywatyzować.

SZYBKIE LINKI 🧑‍🔬 Geolog, który odmówił legitymacji partyjnej · 🤿 Kongres, który stał się drogą ucieczki · 🚫 Odwołanie i rehabilitacja · ❓ FAQ

We wszystkich artykułach na tym blogu powołujemy się na Zarząd Jaskiń Republiki Czeskiej (Správa jeskyní ČR) — organizację, która dziś zarządza wszystkimi udostępnionymi turystom jaskiniami w Czechach. Jej współczesny kształt jest w dużej mierze zasługą jednego człowieka, którego kariera sama w sobie jest lepszą przygodową historią niż większość tego, co zobaczycie pod ziemią.

Geolog, który odmówił legitymacji partyjnej

Ladislav Slezák urodził się w 1934 roku w Brnie-Řečkovicach. Pasją do jaskiń zaraził się już jako uczeń szkoły średniej — w 1950 roku założył w gimnazjum w Brnie-Králově Poli studencką grupę grotołazów, która początkowo badała jaskinię Býčí skála, a później przeniosła działalność do południowej części Krasu Morawskiego, w okolice Jaskini Ochozskiej (Ochozská jeskyně). Po studiach pracował jako geolog na Słowacji, od 1958 roku mapował Kras Morawski dla Centralnego Instytutu Geologicznego w Pradze, a od 1960 roku kierował nowo utworzonym Oddziałem Badań Krasu przy Muzeum Morawskim w Brnie.

Latem 1968 roku objął kierownictwo organizacji Moravský kras w Blansku, która prowadziła tamtejsze jaskinie — dokładnie w czasie, gdy do Czechosłowacji wkroczyły wojska Układu Warszawskiego. Slezák odmówił powitania okupantów, a przez całą swoją karierę nie przystąpił też do partii komunistycznej. Mimo to udało mu się konsekwentnie rozwijać organizację: założył Straż Ochronną Krasu Morawskiego, dział dokumentacji i kierował profesjonalną grupą badawczą.

Kongres, który stał się drogą ucieczki na Zachód

W 1973 roku Slezák z powodzeniem zorganizował sekcję nurkową w ramach 6. Międzynarodowego Kongresu Speleologicznego w Ołomuńcu. Kongres posłużył jednak także do czegoś, czego nie było w programie — otworzył tajną drogę emigracyjną, z której skorzystali czechosłowaccy nurkowie, uciekając do Kanady.

Za ten epizod Slezák zapłacił zawodowo. StB wprowadziła do jego zespołu dwóch agentów spośród jego własnych pracowników, a na początku 1974 roku odwołano go z funkcji kierowniczej. Pozostawiono mu jedynie stanowisko szefa grupy badawczej, z którą w 1977 roku został przeniesiony do nowo powstającego Zarządu Obszaru Chronionego Krajobrazu Kras Morawski (Správa CHKO Moravský kras).

Odwołanie, rehabilitacja i walka z prywatyzacją

Po aksamitnej rewolucji przyszła satysfakcja: w 1989 roku Slezák został w pełni zrehabilitowany i poproszony o powrót na czoło organizacji — tym razem jako dyrektor nowo powstałego Zarządu Czeskich i Morawskich Jaskiń, organizacji zrzeszającej wszystkie udostępnione turystom jaskinie zarówno w Czechach, jak i na Morawach. Przyjął propozycję i w latach dziewięćdziesiątych, gdy prywatyzowano praktycznie wszystko, doprowadził do czegoś, co dziś traktujemy jako oczywistość: wyłączenia jaskiń spod możliwej prywatyzacji i objęcia ich ustawową ochroną. Na emeryturę przeszedł w 1995 roku.

Bez tej decyzji dzisiejsza Jaskinia Punkevní (Punkevní jeskyně), Jaskinia Kateřinská (Kateřinská jeskyně) czy Výpustek mogłyby dziś znajdować się w prywatnych rękach, kierując się zupełnie innymi priorytetami niż ochrona przyrody — mogłyby wyglądać zupełnie inaczej, niż znacie je z tego bloga.

Najczęściej zadawane pytania

Kim był Ladislav Slezák? Geolog i speleolog (urodzony w 1934 roku), który w latach 1968–1974 kierował eksploatacją jaskiń Krasu Morawskiego, a po aksamitnej rewolucji, od 1989 roku, był dyrektorem Zarządu Czeskich i Morawskich Jaskiń.

Dlaczego odwołano go ze stanowiska w 1974 roku? Z powodu sekcji nurkowej międzynarodowego kongresu speleologicznego w Ołomuńcu (1973), która posłużyła jako operacja przykrywkowa dla emigracji nurków do Kanady — StB wprowadziła wtedy do jego zespołu dwóch agentów spośród jego pracowników.

Jaka jest jego największa zasługa dla dzisiejszych zwiedzających jaskinie? W latach 90. jako dyrektor doprowadził do wyłączenia udostępnionych turystom jaskiń spod prywatyzacji, zapewniając im ustawową ochronę obowiązującą do dziś.

Czy dzisiejszy Zarząd Jaskiń Republiki Czeskiej wiąże się z tą historią? Tak, jest bezpośrednim następcą organizacji, którą Slezák kierował po 1989 roku jako Zarząd Czeskich i Morawskich Jaskiń.

Część serii Ukryte historie Krasu Morawskiego oraz Tydzień w Krasie Morawskim: kompletny plan podróży na 7 dni. Źródło: Slezák, L. — „Przewodnik geologiczny po Krasie Morawskim (część południowa)”, Czeskie Towarzystwo Speleologiczne, koło terenowe ZO 6-12 Klub Speleologiczny Brno, 2014 — własne świadectwo autora we wstępie do publikacji.