Tradycje i zwyczaje Krasu Morawskiego: pielgrzymki, hody i rzemiosła spod ziemi

Kras Morawski nie jest regionem etnograficznym w rodzaju Słowacka (Slovácko), ale ma własne tradycje. Dwa wielkie miejsca pielgrzymkowe: Křtiny, jedno z najstarszych maryjnych miejsc pielgrzymkowych na Morawach, oraz Sloup, dokąd w Piątek Kwietny przybywają tysiące pielgrzymów. Hody w strojach ludowych odbywają się m.in. w Křtinach i w Rudici. Jesienią w Jedovnicach odławia się stawy. Jest tu też to, czego gdzie indziej w Czechach nie znajdziecie: kraj, który żył z rudy żelaza, wieś, w której wyrabiano guziki z macicy perłowej, oraz podania, które wzięły się z tego, czego ludzie obawiali się pod ziemią.

SZYBKIE LINKI ⛪ Pielgrzymki · 💃 Hody · 🐟 Odłowy · ⚒️ Rzemiosła · 👻 Podania · 🏞️ Szwajcaria Morawska · ❓ Najczęstsze pytania

Na wyżynie nad krasem gleba zawsze była uboga. Ludzie musieli dorabiać inaczej niż na polach i żyli z podziemiem w jednym krajobrazie. Odbiło się to także na zwyczajach.

Pielgrzymki

Křtiny

Křtiny należą do najstarszych maryjnych miejsc pielgrzymkowych na Morawach. Według legendy w 1210 roku do Křtin przeniesiono figurę Matki Bożej z pobliskiej Bukovinki, a według innego podania chrzcili tu święci Cyryl i Metody. Obecną barokową świątynię Imienia Najświętszej Maryi Panny zbudowano według projektu Jana Blažeja Santiniego-Aichela w latach 1718–1750.

Sezon pielgrzymkowy zaczyna się po święcie Wniebowstąpienia Pańskiego. Główna pielgrzymka odbywa się w Zielone Świątki, na przełomie sierpnia i września ma miejsce pielgrzymka koronacyjna z okazji rocznicy papieskiej koronacji łaskami słynącej figury, a w październiku pielgrzymka zaduszkowa. Podczas głównych pielgrzymek i w okresie Zaduszek bywa dostępna także kostnica pod kościołem. Aktualne terminy znajdziecie na pmkrtiny.cz. Więcej o miejscowości w artykule Křtiny.

Sloup

Sloupski kościół pielgrzymkowy Matki Bożej Bolesnej stoi tuż obok Jaskiń Sloupsko-Šošůvskich (Sloupsko-šošůvské jeskyně). Tradycja sięga roku 1728, kiedy do wsi trafiła figura Matki Bożej Bolesnej. Najpierw umieszczono ją w sloupskim młynie, gdzie według opowieści uzdrowiła się przy niej córka młynarza. Kościół powstał następnie w latach 1751–1754 z inicjatywy hrabiów Rogendorfów z Rájca, a hrabina Karolina z Rogendorfu jest pochowana w krypcie.

Główna pielgrzymka przypada na Piątek Kwietny, czyli piątek przed Niedzielą Palmową, i przybywają na nią tysiące ludzi z całej diecezji. Druga wielka pielgrzymka odbywa się jesienią, około święta Matki Bożej Bolesnej w połowie września. Bractwo pielgrzymkowe z XVIII wieku zostało zlikwidowane i odnowiono je dopiero w 2003 roku.

Do Sloupu chodzono pieszo z okolicznych wsi. W Senetářovie mieszkańcy skracali sobie drogę na pielgrzymkę polną i leśną ścieżką przez Ostrov, a cała procesja szła około godziny. Więcej w artykule Nazwy miejscowe i podania Senetářova.

Hody

Hody w strojach ludowych, podczas których młodzież prosi wójta o prawo hodowe, odbywają się w okolicach krasu m.in. w Křtinach. Stárci zapraszają ludzi po miasteczku, pod maikiem odczytuje się prawo hodowe, a młodzież tańczy morawską besedę.

W Rudici już od ponad dziesięciu lat organizuje się Hody Antonińskie w strojach ludowych, które odbywają się w czerwcu. Organizatorzy chcą, aby okoliczne wsie odwiedzały się nawzajem w strojach ludowych, tak jak to jest w zwyczaju na południu Moraw.

Terminy hodów zmieniają się co roku, znajdziecie je w kalendarzach wydarzeń poszczególnych gmin.

Odłowy

Jesień w Jedovnicach należy do odłowów. Pierwsza wzmianka o odłowie stawu Olšovec pochodzi z 1900 roku, a wzmianki o rybołówstwie w Jedovnicach sięgają 1741 roku. Odłów Olšovca to do dziś dwudniowa impreza, na którą zjeżdża się cała okolica. Wszystko w artykule Odłowy stawów w okolicy Krasu Morawskiego 2026.

Z czego tu żyli ludzie

• Żelazo. Kras nie wzbogacił się na polach, lecz na rudzie żelaza. Hutnicy wytapiali tu żelazo już w VIII wieku, a rudę wydobywano aż do 1893 roku. Hutę w Blansku rodu Salm-Reifferscheidt rozsławiło żeliwo artystyczne. Całą historię opisujemy w artykule Żelazny Kras.
• Perłowe guziki. W Senetářovie i okolicach przez długi czas wyrabiano guziki z macicy perłowej, aż wyparło je tańsze tworzywo sztuczne. Przypomina o nich miejscowe Muzeum Tradycyjnego Budownictwa i Guzikarstwa.
• Vepřovice. Na wyżynie ludzie budowali domki z ręcznie formowanych, niewypalanych cegieł, nazywanych vepřovice.

Podania spod ziemi i z okolicy

Krajobraz pełen przepaści i ponorów dawał ludziom powody do snucia podań.

• Macocha otrzymała nazwę od podania o macosze, która zrzuciła pasierba do przepaści. Zob. Przepaść Macocha.
• Czarcie Grodzisko (Čertův hrádek) koło Blanska, gdzie rzekomo mieszkał diabeł i porywał dziewczęta, oraz Czarci Most (Čertův most) w Suchym Żlebie (Suchý žleb) z podaniem o skarbie. Zob. Diabły w Krasie Morawskim.
• Podanie o Kojálovskim, który przesadzał kamienie graniczne i za karę biega po Kojale. Zob. Nazwy miejscowe i podania Senetářova.

Podania z krasu zbierał już nauczyciel z Rudice Hugo Václav Sáňka; pośmiertnie ukazała się książka Speleologický folklor Moravského krasu (1947), przy której współpracował. Zob. Hugo Václav Sáňka.

Szwajcaria Morawska

W XIX wieku region nazywano nie Krasem Morawskim, lecz Szwajcarią Morawską. Romantycy przyjeżdżali tu dla skał i żlebów, a najbardziej podziwiano Macochę i Czarci Most. Nazwa Kras Morawski przyjęła się dopiero na początku XX wieku dzięki Karlowi Absolonowi. W Muzeum Blanenska ta epoka ma własną ekspozycję Obrazy ze Szwajcarii Morawskiej.

Najczęstsze pytania

Kiedy odbywa się pielgrzymka w Sloupie? Główna pielgrzymka przypada na Piątek Kwietny, czyli piątek przed Niedzielą Palmową. Druga wielka pielgrzymka odbywa się we wrześniu, około święta Matki Bożej Bolesnej.

Kiedy odbywa się pielgrzymka w Křtinach? Główna pielgrzymka przypada na Zielone Świątki. Kolejne pielgrzymki odbywają się na przełomie sierpnia i września (koronacyjna) oraz w październiku (zaduszkowa).

Czy w Krasie Morawskim odbywają się hody w strojach ludowych? Tak, na przykład w Křtinach i w Rudici. Terminy zmieniają się co roku.

Co dawniej wytwarzano w Krasie Morawskim? Przede wszystkim żelazo, w Senetářovie i okolicach guziki z macicy perłowej, a w Blansku artystyczne odlewy żeliwne.

Informacje zweryfikowane na dzień 10. 10. 2026. Źródła: Katalog brněnského biskupství: Sloup, kostel Panny Marie Bolestné; Biskupství brněnské: Ve Sloupu uctily tisíce poutníků Pannu Marii Bolestnou; Moravský kras: Poutní místa v Moravském krasu a okolí; Poutní místa ČR: Křtiny; Brněnský deník: Kroj na hody; Vilémovice: Antonínské hody Rudice; Zukal, A.: Historie Senetářova; broszura DSO Moravský kras.

Zauważyliście błąd lub nieaktualną informację? Napiszcie do nas.